Aanmelden
facebook twitter

Tweelingonderzoek naar migraine

Migraine is een ernstige en veelvoorkomende hoofdpijnaandoening die naar schatting zo’n 6-8 % van de mannen en 16-20 % van de vrouwen treft. Het is een ziekte die tot grote beperkingen kan leiden, doordat patiënten tijdens een aanval volledig zijn uitgeschakeld en niets anders kunnen dan met de gordijnen dicht in bed kruipen. De World Health Organization (WHO) classificeert migraine dan ook niet voor niets hoog op de lijst van de meest invaliderende aandoeningen.

Migraine wordt getypeerd door zware, in aanvallen optredende hoofdpijn, die normaal gesproken zo’n 4 uur tot 3 dagen aanhoudt, en vaak gepaard gaat met verschijnselen als misselijkheid en overgevoeligheid voor licht en geluid. Bij sommige patiënten wordt een aanval vooraf gegaan door een aura. Er zijn verschillende soorten aura’s, waarvan het visuele aura het meest voorkomend is. Dit is een verstoring in het gezichtsveld, die zich bijvoorbeeld kan manifesteren als een blinde vlek met een flikkerend randje, die zich langzaam door het gezichtsveld verplaatst. Een andere vorm van aura is een sensorisch aura, dat bijvoorbeeld kan zorgen voor een tintelend of doof gevoel in de ledematen of het gezicht. Er is grote variatie tussen patiënten onderling in zowel de kenmerken van de hoofdpijn als die van de aura-symptomen.

Er is geen diagnostische test die kan uitwijzen of iemand al dan niet aan migraine lijdt. De arts is aangewezen op de klachten die de patiënt zelf rapporteert. Daarbij is het niet altijd even duidelijk wanneer een combinatie van migraine-achtige klachten wel of niet migraine genoemd mag worden. Daarom heeft de International Headache Society een richtlijn opgesteld die artsen en onderzoekers kunnen gebruiken om te bepalen of iemand migraine heeft of niet (zie tabel). Deze vragen komen terug in het onderzoek dat het NTR doet met vragenlijsten bij tweelingen en hun familieleden.

Zowel persoonlijk als maatschappelijk gezien heeft migraine veel nadelige gevolgen. Patiënten die regelmatig aanvallen hebben worden hierdoor ernstig gehinderd in hun werk en sociale leven, en stuiten vaak op onbegrip van de omgeving. Immers, niemand is erbij als ze een aanval hebben, en als iemand na zo’n aanval weer gezond op zijn/haar werk verschijnt, is men - ten onrechte - geneigd te denken dat het allemaal wel meeviel.

Ook maatschappelijk gezien is migraine een groot probleem. De kosten van verminderde productiviteit en ziekteverzuim ten gevolge van migraine lopen jaarlijks in de miljarden.

Oorzaken

Het is nog niet volledig duidelijk hoe een migraine-aanval precies ontstaat. Wel weten we dat er een verschijnsel bestaat genaamd “cortical spreading depression (CSD)”, dat waarschijnlijk ten grondslag ligt aan de aura-verschijnselen. Dit is een soort golf van afwijkende hersenactiviteit, die zich langzaam door de hersenen verplaatst. Waarschijnlijk zet dit bepaalde processen in gang die zorgen voor hoofdpijn en overgevoeligheid voor normale prikkels. De hoofdpijn wordt veroorzaakt door een gezichtszenuw die vertakkingen heeft naar de bloedvaten in de hersenvliezen. Dit verklaart waarschijnlijk het bonzende karakter van de hoofdpijn.

Het Nederlands Tweelingen Register doet al langere tijd onderzoek naar migraine, en dan met name naar de genetische achtergrond ervan. Een groot onderzoek bij tweelingen uit zes verschillende landen heeft laten zien dat de variatie in migraine voor ongeveer 50% verklaard wordt door genetische factoren. Het blijkt namelijk zo te zijn dat eeneiige tweelingen meer op elkaar lijken wat betreft migraine dan twee-eiige tweelingen. Dit komt doordat eeneiige tweelingen ook genetisch gezien meer op elkaar lijken, en duidt dus op een genetisch effect.

De volgende stap is het identificeren van de genen die voor de migraine verantwoordelijk zijn. Voor een zeldzame en zeer ernstige vorm van migraine met aura (familiale hemiplegische migraine) zijn al een aantal genen gevonden. Voor ‘gewone’ migraine is dit echter veel moeilijker, omdat er veel verschillende genen bij betrokken zijn, die allemaal een klein beetje bijdragen aan de migraine. Om deze genen te vinden hebben we bij een groep tweeling-families DNA verzameld. Vervolgens kijken we of familieleden die allebei migraine hebben ook op bepaalde plekken in het DNA overeenkomsten hebben. De eerste resultaten hiervan zijn hoopvol. We hebben dan ook goede hoop dat wij dankzij de bijdrage van de deelnemende tweelingen en hun familieleden het onderzoek naar migraine weer een stapje vooruit kunnen helpen.

De diagnostische criteria voor migraine zonder aura. De criteria voor migraine met aura zijn ongeveer hetzelfde, aangevuld met auraverschijnselen. (© International Headache Society, 2003.) 

A

Tenminste vijf aanvallen die voldoen aan criteria B-D

B

Hoofdpijnaanval duurt 4-72 uur (onbehandeld of niet succesvol behandeld)

C

Hoofdpijn voldoet aan twee of meer van de volgende kenmerken:

  1. Eenzijdig
  2. Kloppend, pulserend, bonzend
  3. Matig tot ernstig van intensiteit
  4. Wordt verergerd door normale lichamelijke inspanning (bijv. lopen of traplopen) of leidt tot het vermijden hiervan

 

D

Gedurende de hoofdpijn minstens één van de volgende symptomen:

  1. Misselijkheid en/of braken
  2. Overgevoeligheid voor licht en geluid

 

E

Hoofdpijn wordt niet veroorzaakt door een andere aandoening

Publicaties van het NTR over migraine zijn in te zien op de website:

A genome-wide linkage scan provides evidence for both new and previously reported loci influencing common migraine. Ligthart L, Nyholt DR, Hottenga JJ, Distel MA, Willemsen G, Boomsma DI. Am J Med Genet B Neuropsychiatr Genet. 2008; 147B(7):1186-95

Gamma frailty model for linkage analysis with application to interval-censored migraine data. Jonker MA, Bhulai S, Boomsma DI, Ligthart RS, Posthuma D, Van der Vaart AW. Biostatistics. 2009 10(1):187-200.

Migraine with aura and migraine without aura are not distinct entities: further evidence from a large Dutch population study. Ligthart L, Boomsma DI, Martin NG, Stubbe JH, Nyholt DR. Twin Res Hum Genet. 2006; 9(1):54-63.

Genetic and environmental influences on migraine: a twin study across six countries. Mulder EJ, Van Baal C, Gaist D, Kallela M, Kaprio J, Svensson DA, Nyholt DR, Martin NG, MacGregor AJ, Cherkas LF, Boomsma DI, Palotie A. Twin Res. 2003 6(5):422-31