Aanmelden
facebook twitter

Tweeling- en genetisch onderzoek naar het ontstaan van overgewicht

Dit onderzoek is een volgende fase ingegaan, we zoeken geen proefpersonen meer voor dit specifieke onderzoek

Algemene informatie over tweelingonderzoek

Tweelingenonderzoek is belangrijk voor medisch wetenschappelijk onderzoek. Met onderzoek bij tweelingen kunnen wetenschappers erachter komen in hoeverre verschillen in gedrag of gezondheid worden beïnvloed door verschillen in erfelijke aanleg (de genen) of door de leefomgeving.
Om goed onderzoek te kunnen doen zijn vaak gegevens nodig van veel tweelingen. Daarom is in 1987 aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam het Nederlands Tweelingen Register (NTR) opgericht. Bij het NTR staan nu zo’n 110.000 jonge en volwassen tweelingen ingeschreven. De meeste gegevens van deze tweelingen worden verkregen met vragenlijsten die door tweelingen zelf, hun broers of zussen, door hun ouders of leerkracht worden ingevuld. Soms worden tweelingen en hun gezinsleden uitgenodigd om naar de VU of een medisch centrum te komen voor onderzoek. Sommige tweelingen doen al meer dan 10 jaar mee aan deze onderzoeken en zijn al een aantal keer in Amsterdam geweest.
Verschillende wetenschappers maken gebruik van deze gegevens om de invloed van erfelijke aanleg en omgeving op de ontwikkeling van gedrag, leefgewoonten en gezondheid te onderzoeken. De belangeloze medewerking van tweelingen en hun gezinsleden is hierbij van onschatbare waarde.

Informatie over het onderzoek

Wereldwijd neemt het aantal mensen met overgewicht steeds verder toe. Ruim de helft van de huidige bevolking heeft overgewicht en ruim 10% van de Nederlanders heeft een ernstige vorm van overgewicht, genaamd obesitas. Over de gevolgen van overgewicht, zoals suikerziekte en hart- en vaatziekten, is al veel bekend. Minder duidelijk is hoe overgewicht precies ontstaat.
Eenvoudig gezegd is er sprake van een disbalans tussen inname en verbruik van energie. Het teveel aan energie wordt in het lichaam opgeslagen als vet. Waarom de ene persoon in verhouding teveel energie binnenkrijgt en de ander niet is nog niet volledig duidelijk. Onderzoek heeft aangetoond dat de hersenen hierin een belangrijke rol spelen. De hersenen beïnvloeden het verzadigingsgevoel en reguleren daarmee het eetgedrag.
Met behulp van zogenaamde functionele Magnetic Resonance Imaging (MRI) scans kan de activiteit van de hersengebieden die betrokken zijn bij verzadiging in beeld worden gebracht. Eerdere MRI-onderzoeken hebben aangetoond dat mensen met overgewicht andere hersenreacties hebben op het zien en proeven van eten dan mensen zonder overgewicht. Dit verschil in hersenactiviteit wordt waarschijnlijk veroorzaakt door genen en door factoren uit de leefomgeving. In het huidige onderzoek gaan we op zoek naar hoe verschillen in lichaamsgewicht tussen mensen kunnen ontstaan.

Wie deden er mee?

Voor het onderzoek werden eeneiige tweelingparen met een verschil in lichaamsgewicht binnen het paar uitgenodigd. Omdat eeneiige tweelingen genetisch identiek zijn worden verschillen binnen het paar verklaard door omgevingsfactoren.
Daarnaast werden mensen uitgenodigd van wie informatie over zowel erfelijke aanleg (DNA-materiaal) als lichaamsgewicht bekend is. Hiermee wordt de invloed van genen onderzocht op de mechanismen die zijn betrokken bij het ontstaan van overgewicht.

Het onderzoek in het VUmc

Hieronder staat een beschrijving van het inmiddels afgeronde onderzoek:

U wordt in de ochtend van de afgesproken dag nuchter verwacht in het VU medisch centrum. Het onderzoek duurt zo’n vier uur. Eerst krijgt u enkele vragenlijsten om in te vullen. Vervolgens meten we uw lengte, gewicht en vetpercentage. Er wordt eenmalig bloed afgenomen voor de bepaling van onder andere bloedglucose, cholesterol en hormonen die betrokken zijn bij eten.
Het MRI-onderzoek duurt ongeveer een uur. Hierbij krijgt u plaatjes te zien en wordt u gevraagd enkele opdrachten uit te voeren. Het principe van een MRI-scan berust op de werking van een magneet, dit is niet schadelijk voor het lichaam. Vervolgens wordt in 30 minuten uw energiegebruik in rust gemeten en wordt gedurende zo’n 20 minuten uw hartslag en ademhaling geregistreerd. Aan het einde van het onderzoek krijgt u een lunchmenu.

Na het onderzoek in het VUmc

Om een goed beeld te krijgen van andere factoren die een rol spelen bij overgewicht vragen wij u om enkele metingen te doen in de thuissituatie. U krijgt van ons een bewegingsmeter (ter grootte van een luciferdoosje) mee naar huis om gedurende een week te dragen aan uw broekriem. Verder wordt u op drie verschillende dagen kort gebeld over wat u heeft gegeten en gedronken.
Tot slot vragen wij u eenmalig een portie ontlasting in een potje te verzamelen voor onderzoek op darmbacteriën. Dit laatste is echter niet verplicht, u kunt ervoor kiezen dit onderdeel over te slaan.

Privacy

Alle gegevens die met dit onderzoek worden verzameld worden vertrouwelijk behandeld. De gegevens worden geregistreerd en verwerkt onder een nummer en dus niet onder een naam of andere persoonlijke gegevens. Ook in publicaties zijn namen niet terug te vinden.

Praktische informatie

- U bent geheel vrij in het al dan niet deelnemen aan het onderzoek. We adviseren u voldoende tijd te nemen om erover na te denken of u mee wilt doen. U kunt altijd zonder opgaaf van reden stoppen met deelname aan het onderzoek. Dit zal geen nadelige gevolgen hebben voor uw verdere contact met het NTR of het VUmc.

- Mochten er tijdens het onderzoek bevindingen zijn waarvoor medisch handelen noodzakelijk is dan wordt u, en met uw toestemming ook uw huisarts, hiervan op de hoogte gesteld.

- Voor iedereen die meedoet aan dit onderzoek is een verzekering afgesloten. Dit geldt voor schade door het onderzoek die tijdens het onderzoek of binnen vier jaar na het einde van het onderzoek naar boven komt. U dient de schade binnen die vier jaar aan de verzekeraar hebben gemeld.

- De reiskosten die gemaakt zijn zullen worden vergoed. Als dank voor uw deelname krijgt u een vergoeding van 50 euro.

- Wij vragen u om op de dag voorafgaand aan het onderzoek niet intensief te sporten, geen alcohol en/of nicotine te gebruiken en vanaf 20.00 uur niet meer te eten of te drinken (behalve water).

Meer informatie?

Op de website van het Nederlands Tweelingen Register staan alle publicaties met de uitkomsten die het NTR-onderzoek al heeft opgeleverd. Voor informatie over dit onderzoek kunt u contact opnemen met de arts-onderzoeker aan het VUmc: Stieneke Doornweerd. De officiële, verkorte titel van het onderzoek is “Obesitas en het brein: genen en omgeving”.