Aanmelden
facebook twitter

KNAW-Merianprijs voor Dorret Boomsma

17/11/2011

(Foto: Jet Heyse)

Donderdag 17 november ontving tweelingonderzoekster Dorret Boomsma de KNAW Merianprijs, de grootste Nederlandse prijs voor vrouwen in de wetenschap. Boomsma, hoogleraar biologische psychologie aan de VU houdt zich bezig met de vraag naar de invloed van erfelijke factoren en de invloed van opvoeding en omgeving op ons gedrag en onze gezondheid. Tweelingen vormen een ideale bevolkingsgroep voor dit soort onderzoek.

Dorret Boomsma ontving in het Amsterdamse Trippenhuis de KNAW Merianprijs voor vrouwen in de wetenschap uit handen van KNAW-president Robbert Dijkgraaf.

De prijs, mogelijk gemaakt door SNS REAAL Fonds, bestaat uit een geldbedrag van 50.000 euro en een speciaal ontworpen sieraad. De speech die werd uitgesproken bij de uitreiking kunt u hier lezen.

Er is ook een video gemaakt, getiteld 'Tweelingen maken het verschil' over het onderzoek van Dorret Boomsma.

Naar aanleiding van de uitreiking van de KNAW Merianprijs plaatsten diverse regionale kranten een interview met Dorret Boomsma. Klik hier om het interview te lezen.

Bijna alle aspecten van de ontwikkeling van IVF en natuurlijke tweelingen zijn vergelijkbaar

Onderzoekers van het Nederlands Tweelingen Register (NTR) hebben bij een groot aantal tweelingparen de ontwikkeling vergeleken van tweelingen geboren na kunstmatige voortplantingstechnieken en tweelingen waarbij de zwangerschap op natuurlijke wijze tot stand is gekomen. Uit het onderzoek van de onderzoekers van de Vrije Universiteit Amsterdam blijkt dat IVF-tweelingen het net zo goed doen als natuurlijke tweelingen

1500 tweelingen

In het onderzoek zijn de geboorte, groei, motorische- en gedragsontwikkeling van 1500 tweelingparen door IVF (kunstmatige voortplanting door zogenaamde in-vitrofertilisatie) vergeleken met tweelingen geboren na een spontane zwangerschap. De gegevens over de kinderen zijn afkomstig van hun ouders en leerkrachten.

Hoger risico op complicaties

VU-hoogleraar Dorret Boomsma: “Bestaande onderzoeken over de ontwikkeling van IVF-kinderen zijn vooral gericht op eenlingen. Een aanzienlijk deel van de IVF-behandelingen resulteert echter in een tweelingzwangerschap. We weten al dat tweelingzwangerschappen een hoger risico op complicaties kennen dan eenlingzwangerschappen. Daarom is het belangrijk om te onderzoeken hoe de ontwikkeling van twee- en meerlingen geboren na IVF verloopt.”

Enkele verschillen

De onderzoekers vonden wel enkele verschillen: IVF-tweelingen werden vaker geboren na een keizersnede (36%) dan spontane tweelingen (27%). Ook zijn IVF-tweelingen na de geboorte iets lichter. De belangrijkste uitkomst van het onderzoek is echter dat de ontwikkeling van IVF-tweelingen hetzelfde is als die van ‘spontane’ tweelingen. De leeftijd waarop kinderen gaan kruipen, zitten en lopen is vergelijkbaar tussen de twee groepen. Ook de groei tot en met 12-jarige leeftijd is hetzelfde. Zowel ouders als leerkrachten rapporteren niet meer gedrags- en emotionele problemen voor IVF-tweelingen dan voor de tweelingen in de natuurlijke groep.

Zie ook het artikel Comparison of Naturally Conceived and IVF-DZ Twins in the Netherlands Twin Registry: A Developmental Study.

Tweede KNAW Merianprijs voor tweelingonderzoekster Dorret Boomsma

06/10/2011

De Akademie kent de KNAW Merianprijs voor vrouwen in de wetenschap dit jaar toe aan prof. dr. Dorret Boomsma, hoogleraar Biologische Psychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Zij houdt zich bezig met de vraag of genetische verschillen bijdragen aan verschillen in gezondheid en gedrag.

De prijs, mogelijk gemaakt door SNS REAAL Fonds,  bestaat uit een geldbedrag van 50.000 euro en een speciaal ontworpen sieraad.

In haar onderzoek analyseert Boomsma de individuele verschillen in normaal en afwijkend gedrag, gezondheid en denken. Tweelingen vormen de ideale bevolkingsgroep voor dit type onderzoek, waarin vragen centraal staan als: in hoeverre is intelligentie erfelijk bepaald? Welke rol speelt erfelijke aanleg bij het ontstaan van migraine? Zijn depressies erfelijk bepaald? Hoe gevoelig is iemand voor verslavingen? Boomsma startte in 1987 met het inschrijven van tweelingen in het Nederlands Tweelingen Register. Dit register telt inmiddels de gegevens van meer dan 80.000 deelnemers (tweelingen en hun familieleden). Het geldt momenteel als een van de grootste en meest waardevolle tweelingenregisters ter wereld.

Vanaf 1998 is Boomsma werkzaam als hoogleraar. Zij bouwde haar onderzoeksgroep aan de Vrije Universiteit uit van twaalf tot ruim vijftig onderzoekers. Inmiddels wordt Boomsma beschouwd als wereldleider op het gebied van het tweelingonderzoek en gedragsgenetica. Met een sleutelpositie op het snijvlak van gedragswetenschappen en genetica en met een zeer exacte insteek is zij een uitstekend voorbeeld van een wetenschapper die succesvol werkzaam is in meerdere disciplines.

"Op grond van haar indrukwekkende wetenschappelijke carrière alleen al kan Dorret Boomsma worden beschouwd als een inspirerend rolmodel voor jonge veelbelovende onderzoekers binnen en buiten haar onderzoeksomgeving", zo schrijft de jury in haar rapport. "Zij heeft aan de wieg gestaan van de ontwikkeling van haar vakgebied. Mede door haar zichtbaarheid trekt de studie psychologie vandaag de dag jaarlijks vele vrouwelijke studenten aan."

De prijs

In voorjaar 2009 stelde de KNAW, daarin gesteund door SNS REAAL Fonds, de KNAW Merianprijs in om de zichtbaarheid van vrouwelijke wetenschappers te bevorderen en de deelname van vrouwen in de Nederlandse wetenschap te stimuleren. De Akademie kent de KNAW Merianprijs elke twee jaar toe aan een vrouwelijke wetenschapper in Nederland, die excellent onderzoek verricht binnen de alfa/gamma wetenschappen (2009) dan wel de bètawetenschappen (2011).
Psychologe Naomi Ellemers won in 2009 de eerste KNAW Merianprijs.

De prijs bestaat uit 50.000 euro te besteden aan wetenschappelijke doeleinden. Daarnaast ontvangt de laureaat een sieraad, speciaal ontworpen door kunstenares Aimee Rhemrev. 

Naamgeefster van de prijs is Maria Sibylla Merian (1647-1717). Deze Duitse kunstenares en geleerde deed ontdekkingen aan planten en insecten en maakte daar gedetailleerde tekeningen van. Hiermee leverde ze een belangrijke bijdrage aan de entomologie. Haar werk is nu nog regelmatig onderwerp van kunst- en wetenschapstentoonstellingen in binnen- en buitenland.

Over SNS REAAL Fonds

Ondernemende, culturele en bijzondere sociaal-maatschappelijke initiatieven mogelijk maken. Dat is de missie van SNS REAAL Fonds. Het Fonds steunt spraakmakende grote en kleine projecten op het gebied van Kunst & Cultuur en Jongeren & Maatschappij. En wetenschaps- en educatieprojecten die met deze gebieden samenhangen. Zo biedt het Fonds aanvragers de mogelijkheid om hun ambities te verwezenlijken. In 2010 ondersteunde SNS REAAL Fonds voor ruim € 16,5 miljoen aan initiatieven.

Over de KNAW

Als forum, geweten en stem van de wetenschap bevordert de KNAW de kwaliteit en de belangen van de wetenschap en zet zij zich in voor een optimale bijdrage van de Nederlandse wetenschap aan de culturele, sociale en economische ontwikkeling van de samenleving. Als koepelorganisatie beheert de KNAW excellente onderzoeksinstituten met hun collecties en bevordert interdisciplinaire samenwerking en kennisuitwisseling.

Op de website van de KNAW vindt u een interview van Hans van Maanen met Dorret Boomsma over het tweelingenonderzoek; een gesprek over genetica en vrouwen in de wetenschap.

Dorret Boomsma van het Nederlands Tweelingen Register van de Vrije Universiteit kreeg van de “Brain and Behavior Research Foundation” (voorheen NARSAD) een “Distinguished Investigator” subsidie

15/08/2011

Dorret Boomsma

Zij gaat deze subsidie gebruiken om met behulp van PALGA (de landelijke pathologie registratie) onderzoek te doen naar het verband tussen prenatale factoren bij twee- en meerlingen en latere ontwikkeling in de kindertijd. De prenatale factoren waarnaar gekeken gaat worden betreffen onder meer het delen van de placenta bij meerlingen.

Eeneiige tweelingen ontstaan uit één bevrucht ei, dat zich splitst. Er ontstaan dan twee (of soms meer) individuen. De deling kan heel vroeg of later optreden. Bij een vroege splitsing heeft ieder kind een eigen vruchtwaterholte (amnionholte) omgeven door een eigen amnion en een eigen chorion en hebben de kinderen ook een eigen placenta (moederkoek). Een laat gesplitste tweeling is net als twee-eiige tweelingen di-amnotisch en dichoriaal. In Nederland worden alle placenta's van meerlingen onderzocht door de patholoog en die gegevens zijn sinds 1990 allemaal bewaard in de PALGA database. Met behulp van deze gegevens kan men de eeneiige tweelingen indelen op verschillende momenten van splitsing (tussen de 1e en de 12e dag).  Hierdoor wordt het mogelijk na te gaan wat de invloed is van vroege prenatale omstandigheden op de latere ontwikkeling van meerlingen.

Zie ook:

Klik hier om een artikel uit de Volkskrant over dit onderzoek te lezen

ERC Starting Grant voor Jacqueline Vink

03/08/2011

Jacqueline Vink

Jacqueline Vink van het Nederlands Tweelingen Register/Vrije Universiteit Amsterdam krijgt een Starting Grant van de European Research Council (ERC). Daarmee kan ze onafhankelijk onderzoek doen en een eigen onderzoeksgroep starten of versterken.

Samenspel genen en omgevingsfactoren bij middelengebruik en verslaving

Jacqueline gaat onderzoek doen naar het samenspel van genen en omgevingsfactoren bij het gebruik van nicotine, alcohol, cafeïne en cannabis. Zij gebruikt hiervoor onderzoeksgegevens van tweelingfamilies uit het Nederlands Tweelingen Register. Met haar onderzoeksmethode kan ze onderscheid maken in de bijdrage van omgevingsinvloeden en erfelijke factoren en de interactie tussen beide. Ook gaat ze op zoek naar genen en netwerken van genen die betrokken zijn bij het gebruik van verslavende middelen. In het bloed van rokers, niet-rokers en passieve (mee)rokers zal de stof cotinine worden gemeten. Cotinine is een afbraakproduct van nicotine en weerspiegelt de hoeveelheid nicotine waaraan iemand is blootgesteld. Jacqueline Vink gaat ook onderzoeken welke gevolgen gebruik van nicotine, alcohol, cafeïne en cannabis hebben voor de gezondheid. Dit project zal leiden tot beter inzicht in de individuele verschillen in middelengebruik en het risico op verslaving.

Onderzoekers Nederlands Tweelingen Register en Windesheim onderzochten feminisering van onderwijs

18/05/2011

Juf is geen verklaring voor gedragsprobleem bij jongens

Juffen en meesters zijn het met elkaar eens als zij gedragsproblemen van jongens en meisjes in kaart brengen. Het beeld dat juffen het gedrag van jongens als problematischer ervaren dan meesters, is onjuist. De jongens vertonen bij een juf niet meer (of minder) gedragsproblemen dan bij een meester.

Deze resultaten komen uit recent onderzoek door Marjolein Rietveld, Dorret Boomsma en Toos van Beijsterveldt, respectievelijk docent bij de Lerarenopleiding Basisonderwijs (Pabo Almere) van Windesheim Flevoland en hoogleraar en onderzoeker bij het Nederlands Tweelingen Register van de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Maatschappelijke discussie

Aanleiding voor het onderzoek vormt de maatschappelijke discussie omtrent feminisering van het onderwijs. De toename en aanwezigheid van het aantal juffen in het basisonderwijs wordt vaak in een negatief daglicht geplaatst. Ruim 80% van de leerkrachten in het basisonderwijs is vrouw. Deze getalsmatige dominantie van de juffen zou leiden tot vervrouwelijking van het onderwijs waarbij samenwerken, taalvaardigheid en communicatie prioriteiten zijn geworden. Dit zou botsen met het natuurlijke gedrag van jongens, niet met het natuurlijke gedrag van meisjes. Jongens zouden daarom in het nadeel zijn met een juf als leerkracht. Dit nadeel vertaalt zich in gedragsproblemen waarvoor de juf als verklaring wordt aangedragen.

Juffen en meesters

Door in het onderzoek een koppeling te maken tussen gedragsproblemen van leerlingen en het geslacht van hun leerkracht, werd onderzocht of jongens inderdaad een nadeel ondervinden van een juf. Er werd daarbij vooral gevraagd naar gedragsproblemen die vaker voorkomen bij jongens dan bij meisjes, en waarvan gesuggereerd wordt dat een juf daar moeite mee heeft. Juffen en meesters beoordeelden gedragsproblemen op het gebied van ADHD en agressiviteit bij hun leerlingen, zowel jongens als meisjes. De resultaten bevestigen dat jongens dit probleemgedrag vaker en ernstiger vertonen dan meisjes. Juffen en meesters zijn het hierover met elkaar eens. Jongens vertonen dus evenveel gedragsproblemen bij de juf als bij de meester. Dat geldt trouwens ook voor meisjes.

In populaire media wordt met enige regelmaat gesuggereerd dat de dominante aanwezigheid van juffen in de basisschool een negatieve rol speelt bij gedragsproblemen van jongens. Dit onderzoek bevestigt deze suggestie echter niet.

Betrokkenheid van ouders

Opvallend in het onderzoek is de betrokkenheid van ouders. Ouders hebben het gedrag van hun eigen kinderen beoordeeld aan de hand van meer dan 100 vragen. De ouders wisten bij het geven van deze beoordelingen niet dat leerlingen van juffen en meesters met elkaar vergeleken zouden worden. Ook volgens de ouders blijkt de aanwezigheid van de juf, in vergelijking tot de meester, niet te leiden tot een verandering in de aard of de ernst van gedragsproblemen van hun kinderen. Het maakt niet uit of de beoordeling door de moeder of vader is gedaan.

Deze resultaten zijn te lezen in de publicatie “Sekse van de leerkracht en probleemgedrag bij leerlingen” in het wetenschappelijke tijdschrift Pedagogische Studiën, jaargang 88 no.2. Het onderzoek is gebaseerd op gegevens van het Nederlands Tweelingen Register en betreft een samenwerking tussen dr. Marjolein Rietveld van Windesheim Flevoland (Pabo Almere), dr. Toos van Beijsterveldt en prof. Dorret Boomsma van de afdeling Biologische Psychologie van de Vrije Universiteit.

Wetenschappers vinden gen dat samenhangt met alcoholconsumptie

05/04/2011

Onderzoekers van het Nederlands Tweelingen Register (NTR) van de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) en de Nederlandse Studie naar Depressie en Angst (NESDA) van VU medisch centrum (VUmc) werkten mee aan de ontdekking van een gen dat  invloed heeft op de hoeveelheid alcohol die men drinkt. Zij publiceren dit vandaag in het tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences.

Mensen en dieren

Een grote groep onderzoekers van binnen en buiten Nederland kwam dit gen, genaamd AUTS2, op het spoor in een studie naar genetisch materiaal en gedrag van mensen en dieren. Zij vergeleken het DNA van meer dan 47.000 mensen en onderzochten daarnaast muizen en fruitvliegjes. De wetenschappers vonden twee versies van het gen. De ene versie komt drie keer vaker voor dan de andere. Mensen met de minder voorkomende versie drinken gemiddeld 5 procent minder alcohol dan mensen met de meer voorkomende versie.

Prikkels in de hersenen

Dat alcoholconsumptie deels genetisch bepaald is, wisten we al. Tot nu toe was echter alleen een gen gevonden dat van invloed is op het afbreken van alcohol in de lever. Het gen dat nu gevonden is, werd in eerder onderzoek al in verband gebracht met autisme en ADHD. Het gen is actief is een deel van de hersenen dat neuropsychologische beloningsmechanismen reguleert. Dit wijst erop dat het gen een rol speelt in het aansturen van de prikkels die mensen ervaren als ze alcohol drinken.

Behandeling van alcoholisme

De onderzoekers hopen dat hun ontdekking zal leiden tot verder onderzoek en kan bijdragen aan de verdere ontwikkeling van therapieën en medicijnen voor behandeling van alcoholmisbruik en -verslaving. Hoogleraar Dorret Boomsma: “Door dit soort studies begrijpen we de mechanismen die spelen bij alcoholconsumptie steeds beter. We weten nu uit dit en eerder onderzoek dat erfelijke en biologische factoren, naast andere oorzaken, van belang zijn. Hoe meer we weten over ook de biologische factoren die ten grondslag liggen aan de alcoholconsumptie, hoe beter en gerichter we mensen met een problematische alcoholconsumptie zullen kunnen helpen.”

Het artikel Genome-wide association and genetic functional studies identify autism susceptibility candidate 2 gene (AUTS2) in the regulation of alcohol consumption is terug te vinden op de website van Proceedings of the National Academy of Sciences.

IIdentiteit: een animatiefilm over tweelingen

Flash is required!

De zussen Mirte en Merel Fellinger hebben voor hun afstuderen gezamelijk een film gemaakt. 'IIdentiteit' is een autobiografische animatiefilm over hun jeugd als tweeling. De tweelingzussen studeerde beiden animatie aan de kunstacademie AKV St. Joost in Breda.

Voor de film hebben Merel en Mirte gebruik gemaakt van oude archiefbeelden: foto's en videobeelden die in hun jeugd door hun ouders zijn gemaakt. De film is heeft al op diverse festivals gedraaid, zoals op het Holland Animation Fesitval, op Cinekid en zelfs in het buitenland. Over hun afstuderen hielden de zussen een blog bij: II-dentiteit.

IIdentity from Merel Fellinger on Vimeo.

 

Gezien op: www.nvom.nl