Aangeboren of aangeleerd?

Je kunt er de klok op gelijk zetten: net als je de eerste hap van het avondmaal in je mond steekt, rinkelt de telefoon. ‘Goedenavond meneer, wij zijn bezig met een onderzoek voor huppeldepup en we zouden u graag een paar vragen willen stellen.’ Terwijl je uit je ooghoek de damp van je bord naar het plafond ziet kringelen, besef je dat ze niet eens vrágen of ze je even mogen storen. Tegenwoordig stel ik tegenvragen en laat ik mij niet meer laat lastigvallen voor ‘een paar vragen’.

Het enige onderzoek waarvoor ik een uitzondering maak, is van geheel andere orde. Dankzij het feit dat wij acht jaar geleden zijn gezegend met de geboorte van een tweeling, mogen wij op gezette tijden een vragenlijst invullen van het Nederlands Tweelingen Register. Dat is een afdeling van de Vrije Universiteit in Amsterdam, die probeert uit deze zeldzame speling van de natuur kennis te putten over de mens in het algemeen. Het gaat in deze vragenlijsten niet om opvattingen, maar om feiten en indrukken. Vooral omdat onze dochters ‘eeneiig’ zijn, kan informatie over hun gezondheid, ontwikkeling, gedrag, schoolresultaten en hun gewoonten helpen antwoord te krijgen op de vraag die de wetenschap al eeuwen bezighoudt: wat is aangeboren, wat is aangeleerd? Een deel zit er vanaf de geboorte in, de rest stoppen wij erin tijdens de opvoeding. Het beantwoorden van de vragenlijsten confronteert ons altijd met eigenaardigheden waarop we normaal gesproken niet zo letten. Dagelijkse gewoonten – je kunt het ook rituelen noemen – die voor ons ook letterlijk zo gewoon zijn, dat je er nooit bij stil staat. Zoals de volgorde waarin we onze kleren aantrekken, de stopwoordjes die we gebruiken, de manier waarop we reageren op kritiek of complimenten.

Het beantwoorden van de vragen is voor ons vaak een moment om stil te staan bij zaken die wij al lang normaal waren gaan vinden, maar het bij nader inzien niet zijn. Vanaf de geboorte zijn er dingen die ons opvallen aan onze dochters. Terwijl ze al heel snel elk hun eigen kamer kregen, is het tot op de dag van vandaag bijna vaste prik dat wij beide dames ’s avonds in exact dezelfde slaaphouding aantreffen. Ligt de één op haar linkerzij met een arm boven haar hoofd, dan kijken we niet meer gek op als ook de ander in precies die houding blijkt te liggen.

Plassen, ook zoiets. Thuis is het nog niet zo gek dat ze voor de deur van de wc staan te kibbelen wie er eerst mag. Maar ook op school komen ze elkaar, terwijl ze in verschillende klassen zitten, geregeld tegen in het toilet omdat ze exact op hetzelfde moment de blaas voelden prikkelen. Ongelukjes? Natuurlijk, de een is wat onbesuisder dan de ander, maar toch houden wij ons hart vast als er een met een geschaafde knie thuiskomt. Vaak kunnen we dan wachten op eenzelfde soort pech bij de ander.

Toeval? Daar geloven we al niet meer in. Ingesleten gewoonten? Voor een deel is dat natuurlijk mogelijk. Als je in je gezin, op school of op het werk gewend bent elke dag dezelfde dingen op dezelfde tijden te doen en steeds op dezelfde manier, ontstaat vanzelf een regelmaat die je karakter vormt. En als je veel samen doet, kan dat bij twee zusjes gelijk op gaan.

Inmiddels is ons wel duidelijk dat veel kenmerken en karaktereigenschappen aangeboren zijn. Maar gelukkig is die term ‘identieke tweeling’ betrekkelijk. Wij hebben twee dochters die als mens uniek zijn. Ze doen veel samen, en ook veel dingen op dezelfde manier, maar ze hebben een eigen wil, eigen voorkeuren en eigen ideeën. Dus wanneer zij ooit tijdens het eten worden gebeld met het verzoek of zij antwoord willen geven op een paar vragen, weet ik één ding zeker: dat worden geen identieke antwoorden. Behalve wanneer ze toch voldoende hebben meegekregen van de ‘nature’ of de ‘nurture’ van hun vader, want dan luidt het antwoord twee keer ‘nee’.

Aangeboren of aangeleerd?

Bart Verkade