Het hormoon testosteron

Testosteron is een hormoon dat vooral in mannen, maar ook in vrouwen wordt geproduceerd. In mannen zorgt het hormoon onder andere voor de ontwikkeling van de spermacellen. In de puberteit, wanneer de concentratie een stuk hoger wordt, zorgt testosteron voor de groei van lichaamshaar en schaamhaar, voor het vergroten van de spiermassa (daarom slikken bodybuilders soms kunstmatig extra hormonen), voor het ontwikkelen van de penis en testes en het tegengaan van borstgroei (alleen in jongens).

In mannen wordt testosteron vooral geproduceerd in de Leydig-cellen van de testis. Het uitscheiden van testosteron wordt gereguleerd door LH (luteïniserend hormoon), dat wordt geproduceerd in de hypofyse. Het follikel stimulerend hormoon (FSH) komt ook uit de hypofyse. De productie van LH en FSH wordt weer gereguleerd door het hormoon GNRH uit de hypothalamus. In de Sertoli-cellen van de testis stimuleert FSH samen met testosteron de ontwikkeling van spermacellen. Ook zorgt FSH voor de productie van het hormoon inhibine in de Sertoli-cellen. Om te zorgen dat er niet te veel LH en FSH wordt geproduceerd, heeft zowel testosteron als inhibine een onderdrukkend effect op de hypofyse en de hypothalamus. De concentraties LH en FSH zijn zo altijd onder controle.

Figuur 1a) Testosteron productie in de man vindt plaats in de testis en wordt gereguleerd door FSH en LH	Figuur 1b) Ongeveer de helft van de testosteron productie in de vrouw vindt plaats in de eierstokken, dit wordt gereguleerd door FSH en LH

In vrouwen is de concentratie testosteron in het bloed 10 tot 20 keer lager dan in mannen. Bij vrouwen wordt ongeveer de helft van het testosteron geproduceerd in de bijnierschors, de andere helft in de eierstokken. Het uitscheiden van testosteron door de bijnierschors wordt gereguleerd door ACTH uit de hypofyse, dat op zijn beurt weer wordt gereguleerd door CRH uit de hypothalamus. De secretie van testosteron in de eierstokken wordt gereguleerd door FSH en LH afkomstig uit de hypofyse.

Figuur 2) Overzicht van de hormonen die betrokken zijn bij de testosteronproductie in mannen en vrouwen

De testosteronconcentratie is normaalgesproken in zowel mannen als vrouwen ’s morgens iets hoger dan in de rest van de dag, maar er is niet een duidelijke piek, zoals bij het hormoon cortisol.

Testosteron komt voor in zowel bloed, speeksel als urine. In ons onderzoek meten we testosteron in speeksel, omdat dit een makkelijke verzamelmethode is. Onze deelnemers verzamelen thuis, op een afgesproken tijdstip, speeksel in een plastic buisje. Daarnaast wordt er bij de deelnemers ook wat bloed afgenomen. In het bloed kunnen namelijk ook alle andere belangrijke stoffen, zoals FSH en LH worden gemeten.